Ψυχροπολεμικό σταυροδρόμι για την ΕΕ

Μεταφράσαμε το άρθρο του By YJ Liao από το κινέζικο κομμουνιστικό κίνημα της διασποράς Qiao. Το Qiao Collective ( @qiaocollective ) είναι μια ομάδα από Κινέζους συγγραφείς, καλλιτέχνες και ακτιβιστές της διασποράς, που έχουν δεσμευτεί να αντιταχθούν στην επιθετικότητα των ΗΠΑ ενάντια στην Κίνα και στον Παγκόσμιο Νότο.

Μετά από μήνες πρωτοφανούς κλιμάκωσης των Η.Π.Α., πολύ λίγη προσποίηση κανονικότητας παραμένει στη σχέση ΗΠΑ-Κίνας. Τον Ιούλιο, ο υπουργός Εξωτερικών Μάικ Πομπέο δήλωσε ότι η εποχή της διμερούς δέσμευσης που εγκαινιάστηκε από την κυβέρνηση του Νίξον ήταν μια «αποτυχία.» Τέτοιες σαρωτικές δηλώσεις συμπίπτουν με τις αυξανόμενες πράξεις επιθετικότητας των ΗΠΑ που περιλαμβάνουν τον αποκλεισμό κινεζικών τεχνολογικών εταιρειών από τις ΗΠΑ, μεγαλύτερο έλεγχο προς τους Κινέζους φοιτητές, καθώς και επιστήμονες, και την εκτόξευση εγκλημάτων μίσους εναντίον ανθρώπων της Ανατολικοασιατικής καταγωγής.

Πολλοί αναλυτές έχουν παρομοιάσει αυτή την κατάσταση με έναν Νέο Ψυχρό Πόλεμο. Και όπως και ο προηγούμενος Ψυχρός Πόλεμος, μια τέτοια προσπάθεια θα εξαρτιόταν από την ικανότητα των ΗΠΑ να συσπειρώσουν τους συμμάχους του ενάντια στην Κίνα. Κάτι τέτοιο υπάρχει ήδη με την πρωτοβουλία «Πέντε μάτια» των ΗΠΑ, του Ηνωμένου Βασιλείου, του Καναδά, της Αυστραλίας και της Νέας Ζηλανδίας, αν και η Ουάσιγκτον ελπίζει να οικοδομήσει μια ευρύτερη συμμαχία.

Μεταξύ αυτών των πιθανών συμμάχων είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία θα διαδραματίσει βασικό ρόλο στην εδραίωση ή την κατάτμηση μιας αμερικανικής συμμαχίας έναντι της Κίνας. Ωστόσο, οι φιλοδοξίες για μια συμμαχία υπό την ηγεσία των ΗΠΑ περιπλέκονται από το γεγονός ότι η Κίνα έχει απολαύσει τις ραγδαίες σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση τα τελευταία χρόνια. Πράγματι, η ΕΕ είναι πλέον επίσημα ο δεύτερος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Κίνας μετά την Ένωση Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας.

Οι νομοθέτες των ΗΠΑ ελπίζουν ότι τέτοιοι οικονομικοί δεσμοί θα νικηθούν από την θεωρούμενη ιδεολογική αλληλεγγύη των ανεπτυγμένων φιλελεύθερων δημοκρατιών του κόσμου. Ο ιστορικός ρόλος της Ευρώπης που βρίσκεται δίπλα στις ΗΠΑ κατά της Σοβιετικής Ένωσης δημιουργεί ένα φυσικό προηγούμενο για να το πράξει αυτό για άλλη μια φορά κατά ενός εχθρού παρόμοιου ιδεολογικού πνεύματος. Ωστόσο, οι συμμαχίες έχουν ρευστή φύση, με τις χώρες να επαναπροσανατολίζουν την εξωτερική τους πολιτική βάσει μεταβαλλόμενων οικονομικών, ιδεολογικών και παραγόντων ασφάλειας. Ως εκ τούτου, οι ΗΠΑ μπορεί να βρουν στην ΕΕ έναν πάντα διστακτικό σύμμαχο στη σταυροφορία τους κατά της Κίνας.

Η ΕΕ είναι ένας οικονομικός οδοστρωτήρας και μια εξαιρετικά επιτυχημένη πολιτική ένωση, αφού τερμάτισε αποτελεσματικά τις διακρατικές συγκρούσεις στην κάποτε πιο ρημαγμένη από τον πόλεμο ήπειρο του κόσμου. Ωστόσο, η γραφειοκρατία λήψης αποφάσεων της ΕΕ καθιστά δύσκολη την εξωτερική προβολή της εξουσίας παρά την οικονομική επιρροή της. Ως εκ τούτου, αν και τα σχέδια για την οργάνωση της Ένωσης σε γεωπολιτική δύναμη βρίσκονται σε συνεχή συζήτηση, η πραγματικότητα της παγκόσμιας θέσης της ΕΕ σήμερα είναι αυτή της σφήνας εν μέσω ανταγωνιστικών αμερικανικών, ρωσικών και κινεζικών σχεδιασμών.

Έχοντας υπόψη αυτή την πραγματικότητα, οι ΗΠΑ έχουν αναλάβει την ευθύνη για άλλη μια φορά επιβάλλοντας στην Ευρώπη το στρατηγικό όραμά τους για τις επόμενες δεκαετίες, στο οποίο η «συγκράτηση» της Κίνας καταλαμβάνει κεντρική θέση. Πέφτοντας πάνω σε γνωστές γεωγραφίες του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ εμφανίζουν τη Ρωσία και την Κίνα ως εκδικητικές δυνάμεις που αποτελούν τη βασική απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, την οποία οι ΗΠΑ έχουν διατηρήσει από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και μια περιοχή που ελπίζουν ότι μπορεί να παραμείνει στρατηγικά ευθυγραμμισμένη.

Κατά την αξιολόγηση των ισχυρισμών των ΗΠΑ ότι τα ρωσικά και κινεζικά συμφέροντα είναι διαμετρικά αντίθετα με τα συμφέροντα της ΕΕ, είναι σημαντικό να εξεταστεί η θέση καθεμίας από τις τρεις μεγάλες δυνάμεις όσον αφορά τις αντίστοιχες στρατηγικές σχέσεις τους με το ευρωπαϊκό μπλοκ.

Μέχρι πρόσφατα, η Ρωσία έχει αναγνωριστεί από του αρχηγού του ΝΑΤΟ ως η πιο άμεση απειλή τη ΕΕ. Η συναίνεση του ΝΑΤΟ είναι ότι η εξωτερική πολιτική του Πούτιν έχει σχεδιαστεί για να αποκαταστήσει τις σφαίρες επιρροής της χώρας από τη σοβιετική εποχή μέσω παρεμβάσεων στον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας και στην ανατολική Ευρώπη. Οι γεωπολιτικές κινήσεις κατ’ εντολή των ρωσικών συμφερόντων είναι ένα ετήσιο γεγονός στην Ευρώπη, αλλά σε ποιο βαθμό συνιστούν στην πραγματικότητα απτή απειλή για τα ευρωπαϊκά συμφέροντα; Εξετάζοντας τους σκληρούς αριθμούς που εμπλέκονται στις συζητήσεις για την απειλή της Ρωσίας προς την Ευρώπη, πολύ λίγα από αυτά δίνουν έμφαση στον φόβο. Πολλά μέλη του ΝΑΤΟ έχουν ήδη ενισχύσει αποτελεσματικά τις προσπάθειες ασφάλειας στον κυβερνοχώρο εν μέσω ισχυρισμών για τον ρωσικό κυβερνοπόλεμο και την παραπληροφόρηση. Εν τω μεταξύ, η τρομερή ρωσική στρατιωτική δύναμη μετριάζεται παρ’ όλα αυτά από την εξαρτημένη από το πετρέλαιο οικονομία της Ρωσίας, η οποία πιθανότατα να αποδειχθεί ανεπαρκής για να χρησιμεύσει ως κύρια πηγή πόρων για μια μεγάλη χερσαία εκστρατεία για την επανάσκηση της σφαίρας επιρροής της σοβιετικής εποχής της χώρας. Ως εκ τούτου, η γεωπολιτική απειλή της Ρωσίας έχει διογκωθεί αποτελεσματικά από την Ουάσιγκτον.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Κίνα έχει καταστεί το επίκεντρο του οράματος της κυβέρνησης των ΗΠΑ για μια αναζωογονημένη συμμαχία του ΝΑΤΟ. Τα τελευταία χρόνια, η Κίνα έχει γίνει ο μεγαλύτερος εισαγωγέας αγαθών της ΕΕ, μια σχέση που έχει οδηγήσει σε φόβους για αυξανόμενη κινεζική επιρροή στην ήπειρο. Ωστόσο, αν και η Κίνα έχει κατηγορηθεί για επιθυμία ανατροπής της ΕΕ, το πραγματικό ρεκόρ της Κίνας παρουσιάζει μια πολύ διαφορετική εικόνα. Ενώ η ΕΕ υποστηρίζει πολλούς ισχυρισμούς των ΗΠΑ κατά των κινεζικών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η σχέση ΕΕ-Κίνας επί του παρόντος εξακολουθεί να είναι σε μεγάλο βαθμό εμπορική και, ως εκ τούτου, μια σχέση που οι Ευρωπαίοι έχουν δείξει ότι είναι μάλλον πρόθυμοι να συμμετάσχουν.

Ο φόβος των ΗΠΑ όχι μόνο εκθέτει την επιθυμία από την πλευρά τους να διατηρήσει τη δική τους ηγεμονική θέση μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Έχει επίσης μια αίσθηση ειρωνείας, διότι από πολλές απόψεις οι άμεσες και έμμεσες δράσεις των ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια έχουν συμβάλει στην αυξημένη πολιτική κρίση που πλήττει την ΕΕ.

Ως η πιο ισχυρή χώρα του κόσμου, οι ΗΠΑ προβάλλουν περισσότερα από την οικονομική και στρατιωτική δύναμη. Αποτελεί επίσης τροχοπέδη της τάσης, όχι μόνο στον πολιτισμό αλλά και στην πολιτική. Χαρακτηρίζοντας τον εαυτό τους ως την λαμπερή πόλη σε ένα λόφο, οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν τους θεσμούς τους για να προβάλουν το ρόλο τους ως υποδειγματική δημοκρατία του κόσμου. Αυτό το είδος ήπιας δύναμης έχει την φαινομενική επίδραση να εμπνέει «αντιφρονούντες» και χρωματικές επαναστάσεις στον Παγκόσμιο Νότο, αλλά κυρίως διαιωνίζει τη νομιμότητα των ΗΠΑ μεταξύ των συμμάχων τους. Από την ΕΕ μέχρι τη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία, οι αρχηγοί κρατών νιώθουν σίγουροι ότι χρησιμοποιούν αμερικανικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και φιλοξενούν ένοπλες δυνάμεις των ΗΠΑ, κυρίως λόγω των κοινών πολιτικών συστημάτων τους και της πεποίθησης —που διαμορφώνεται μέσω της ήπιας και σκληρής δύναμης των ΗΠΑ— ότι οι ΗΠΑ παραμένουν ανυποχώρητες στην υποστήριξη των αξιών τους.

Πουθενά αλλού ο ρόλος των αξιών στην πολιτική δεν είναι πιο σημαντικός από ό,τι στην ΕΕ, ένα μπλοκ του οποίου ο σκοπός από την αρχή ήταν να διασφαλίσει ότι οι καταστροφικοί Παγκόσμιοι Πόλεμοι δεν θα επαναληφθούν ποτέ ξανά. Και καμία άλλη χώρα δεν αισθάνεται το βάρος αυτού του φορτίου περισσότερο από τη Γερμανία, τη χώρα που ήταν ο κύριος επιτιθέμενος τόσο στις συγκρούσεις όσο και σημερινός ηγεμόνας της ΕΕ. Μέχρι σήμερα, ο πατριωτισμός μπορεί να εκφράζεται στην ήπειρο σε ποδοσφαιρικούς αγώνες ή σε φεστιβάλ. Αλλά η εμφανής επίδειξη εθνικής υπερηφάνειας που κινητοποίησε μια χώρα να διαπράξει μαζική γενοκτονία έχει αφήσει μακροχρόνιες πληγές στη Γερμανία και έχει επηρεάσει την πολιτική μέχρι σήμερα. Η πολιτική, η οποία θέτει την προάσπιση των φιλελεύθερων αξιών όχι μόνο ως ζήτημα διακυβέρνησης, αλλά έχει κατηγορηματική σημασία για την ασφάλεια της ηπείρου.

Περιττό να αναφέρω ότι η εμπιστοσύνη της συμμαχίας στον φιλελευθερισμό των ΗΠΑ έχει κλονιστεί με την εκλογική νίκη του Τραμπ το 2016 και το κύμα λαϊκισμού που έχει διεισδύσει στον κόσμο από τότε. Αντί να βασίζεται στους παραδοσιακούς χορηγούς και κατ’ επέκταση την επιρροή τους στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, ο Τραμπ έχει βασιστεί στο ευρέως οργανωμένο λαϊκά «Alt-Right», με επικεφαλής αξιοσημείωτους ανθρώπους όπως ο Steve Bannon. Για τους Ευρωπαίους αξιωματούχους που ασχολούνται ήδη με την ανάκαμψη της Ακροδεξιάς, η οποία προκλήθηκε από τη μουσουλμανική μετανάστευση και τις παρατεταμένες επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης του 2008, που προκάλεσε άνοδο του λαϊκισμού δεν διευκολύνθηκε από τις επιπτώσεις της νίκης του Τραμπ στην ήπια εξουσία. (Αξίζει να σημειωθεί ότι η οικονομική κρίση του 2008 και η κρίση των μεταναστών από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική ήταν ομοίως οι καρποί του αμερικανικού στρατιωτικού και οικονομικού τυχοδιωκτισμού.)

Η πραγματική απειλή, ωστόσο, προέρχεται από το γεγονός ότι τα ίδια λαϊκά κινήματα που αύξησαν τη νίκη του Τραμπ τα τελευταία χρόνια έχουν θέσει ως στόχο να υποκινήσουν την εγχώρια επιρροή των ομοίων τους στην Ευρώπη. Τα μέσα προπαγάνδας, είτε πρόκειται για επίσημες ειδησεογραφικές πλατφόρμες όπως το Breitbart ή ανεξάρτητα κανάλια του YouTube, διαδίδουν επιμελώς θεωρίες συνωμοσίας που βασίζονται σε αρχές του alt right κινήματος. Θεωρίες συνωμοσίας, συμπεριλαμβανομένης της ιδέας ότι η μουσουλμανική μετανάστευση θα αντικαταστήσει τον ευρωπαϊκό γηγενή πληθυσμό έως το 2050, ενθαρρύνουν τις χώρες να ξεφύγουν από το μπλοκ και προωθούν μισαλλόδοξα αισθήματα προς τους ΛΟΑΤ. Και παρά το γεγονός ότι αποτελεί δημοφιλή τακτική της Ακροδεξιάς να συγκαλύπτει το μίσος της με το πρόσχημα της ελευθερίας του λόγου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες, ειδικά εκείνοι στη Γερμανία, γνωρίζουν καλά τις πραγματικές συνέπειες επιλέγουν λέξεις που απευθύνονται στους φόβους και τις προκαταλήψεις των κοινών λαών. Ειδικά αν αυτοί οι απλοί άνθρωποι αγωνίζονται να βρουν δουλειά και είναι έτσι πιο επιρρεπείς στον εξτρεμισμό, καθώς και στην στοχοποίηση. Οι επιπτώσεις αυτού του κύματος μαχητικής δεξιάς προπαγάνδας έχουν εκδηλωθεί με πραγματική παγκόσμια βία, ριζοσπαστισμό και τον σεπαρατισμό.

Η ΕΕ που ηγείται η Γερμανία κατάφερε να αντεπεξέλθει, αλλά η ενότητα της συμμαχίας και η αφοσίωσή της στις «φιλελεύθερες» ιδέες κρέμεται από ένα νήμα. Η επιθυμία των ΗΠΑ για δεξιό φιλελευθερισμό στην Ευρώπη μπορεί μια μέρα να κόψει αυτό το νήμα και να τη στείλει σε κρίση. Η αποσύνδεση προς το παρόν είναι ένα μη ρεαλιστικό σενάριο, λαμβάνοντας υπόψη τη συνεχιζόμενη οικονομική και στρατιωτική κυριαρχία των ΗΠΑ στην ΕΕ. Αλλά με την πάροδο των ετών η θέση των ΗΠΑ στην ήπειρο έχει μειωθεί δραματικά. Στην πραγματικότητα, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γερμανία για παράδειγμα, έχουν αρχίσει να εκφράζουν την επιθυμία να δώσουν προτεραιότητα στους δεσμούς με την Κίνα έναντι εκείνου των ΗΠΑ. Η καταστροφική αντίδραση των ΗΠΑ στο COVID-19 έχει επιδεινώσει τέτοια συναισθήματα, αλλά η μείωση της διατλαντικής εμπιστοσύνης ξεκίνησε πολύ πριν από την τρέχουσα πανδημία.

Όταν οι παρατηρητές χαρακτηρίζουν τη σχέση ΕΕ-Κίνας, σχεδόν πάντα κωδικοποιείται ως μια καθαρά βολική σχέση. Οι Ευρωπαίοι επιθυμούν να συναλλάσσονται με τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου, αλλά αποξενώνονται παντα από το δήθεν φιλελεύθερο σύστημα διακυβέρνησης της Κίνας. Και όμως, από πολλές απόψεις, η σχέση έχει βαθύνει, λόγω του γεγονότος ότι η Κίνα από πολλές απόψεις αποτελεί μικρότερη απειλή για την ασφάλεια της ΕΕ από ό,τι οι ΗΠΑ. Αυτό τελικά οφείλεται στο γεγονός ότι η Κίνα, σε σύγκριση με τη Ρωσία και τις ΗΠΑ, είναι η πλευρά που ίσως επιθυμεί την ευρωπαϊκή διάσταση τουλάχιστον. Αν και η Κίνα, σύμφωνα με τις αρχές της realpolitik, δεν θα είχε πρόβλημα από μια αέναη διαμάχη μεταξύ της ΕΕ, η οποία την καθιστά πιο εύπλαστη, η Κίνα είναι πάνω από όλα εμπορική δύναμη στην παγκόσμια σκηνή παρά στρατιωτική ή πολιτική.

Σε αντίθεση με τους φόβους των ΗΠΑ ότι η Κίνα επιθυμεί να αντικαταστήσει τη δυτική τάξη, είναι ήδη πολιτική του ΚΚ Κίνας να μην εξάγει η χώρα το πολιτικό της σύστημα. Επιπλέον, ως εμπορική δύναμη, οι στόχοι της Κίνας υποκινούνται από εμπορικές συμφωνίες καθώς και από εμπορικούς συνασπισμούς και η ύπαρξη της ΕΕ ως μπλοκ ενιαίας αγοράς αξίας 18 τρισεκατομμυρίων δολαρίων θα την καθιστούσε ανεκτίμητο εταίρο. Η ΕΕ θα ήταν επίσης συνετό να ανταποδώσει το αίσθημα, καθώς το εμπόριο θα είναι απαραίτητα για τη διασφάλιση της οικονομικής σταθερότητας και, ως εκ τούτου, για τη διατήρηση υπό έλεγχο της επιρροής των ακροδεξιών κομμάτων. Η πανδημία COVID-19 έχει επίσης ανακουφήση τον αντίκτυπο της Κίνας ως σταθεροποιητικής δύναμης στην Ευρώπη. Ενώ οι Η.Π.Α. συγκέντρωσαν τις ιατρικές προμήθειες και επιχείρησαν να ανταλλάξουν «πρώτες βοήθειες» με γερμανικό εμβόλιο, η Κίνα προσέφερε σταθερή υποστήριξη, ιατρικές αντιπροσωπείες και ιατρικές προμήθειες ανεξαρτήτων ιδεολογικών γραμμών.

Παρά τα όσα μπορεί να βρει κανείς στις δυτικές αφηγήσεις, η ΕΕ μπορεί να βρει έναν σταθερό εταίρο στην Κίνα. Αν και μπορεί να αληθεύει ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν θεωρεί το πολιτικό σύστημα της άλλης πλευράς ευνοϊκό, η ΕΕ δεν αντιμετωπίζει καμία απειλή από την Κίνα όσον αφορά τις εσωτερικές της υποθέσεις. Η οικονομική συνεργασία με την Κίνα θα ενισχύσει τις στάσιμες αγορές της ΕΕ και, κυρίως, θα ενισχύσει τα υλικά οφέλη για τους πολίτες της, ώστε να μην επηρεάζονται τόσο εύκολα από αποσταθεροποιητικές ακροδεξιές ιδεολογίες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η νομιμότητα της υφιστάμενης αριστεράς προς κεντρώες κυβερνήσεις θα διατηρηθεί, όπως και η ύπαρξη του μπλοκ ως αποτέλεσμα. Για την Κίνα, τα οφέλη θα ήταν πιο απλά — η πρόσβαση στην αγορά για να απορροφήσει το σοκ της απειλούμενης οικονομικής αποσύνδεσης των ΗΠΑ, και μια πιθανή διπλωματική συγκράτηση για την αμερικανική πολιορκία. Έτσι, η σχέση μεταξύ των πολιτικών του 21ου αιώνα μπορεί να οριστεί από μια καρποφόρα εταιρική σχέση, στην οποία όλες οι πλευρές θα αποκομίσουν τα οφέλη της διηπειρωτικής συνεργασίας χάριν της ανθρώπινης προόδου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s