Το υψηλότερο εφικτό επίπεδο υγείας αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα κάθε ανθρώπου (Βιτζάι Πρασάντ, Τριηπειρωτική)

Μεταφράσαμε το εβδομαδιαίο δελτίο του Βιτζάι Πρασάντ, Ινδού ιστορικού, δημοσιογράφου και διευθυντή της Τριηπειρωτικής: Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών. Kεντρική φωτογραφίa: Ryuki Yamamoto (Ιαπωνία), Σπείρα του χάους, 2019.)

Καθώς μπαίνουμε στο νέο έτος, σχεδόν δύο χρόνια μετά την κήρυξη πανδημίας από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) στις 11 Μαρτίου 2020, ο επίσημος απολογισμός των νεκρών από τον ιό COVID-19 βρίσκεται λίγο κάτω από τα 5,5 εκατομμύρια άτομα. Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ Δρ. Τέντρος Αντάνομ Γκεμπρεγέσους λέει ότι υπάρχει ένα «τσουνάμι κρουσμάτων» λόγω των νέων παραλλαγών. Η χώρα με τον υψηλότερο αριθμό θανάτων είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ο επίσημος αριθμός όσων υπέκυψαν στη νόσο ξεπερνά πλέον τους 847.000. Η Βραζιλία και η Ινδία ακολουθούν με σχεδόν 620.000 και 482.000 θανάτους αντίστοιχα. Οι τρεις αυτές χώρες έχουν καταστραφεί από την ασθένεια. Η πολιτική ηγεσία καθεμιάς από αυτές τις χώρες απέτυχε να λάβει επαρκή μέτρα για να σπάσει η αλυσίδα της μόλυνσης και αντ’ αυτού προσέφερε αντιεπιστημονικές συμβουλές στο κοινό, το οποίο υπέφερε τόσο από την έλλειψη σαφούς πληροφόρησης όσο και από τα σχετικά εξαντλημένα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης.

Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2020, όταν η είδηση του ιού είχε ήδη κοινοποιηθεί από το Κέντρο Ελέγχου Ασθενειών της Κίνας στους ομολόγους τους στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ παραδέχθηκε στον δημοσιογράφο της Washington Post Μπομπ Γούντγουορντ: «Ήθελα από την αρχή να το υποβαθμίσω. Ακόμα μου αρέσει να το υποβαθμίζω, επειδή δεν θέλω να δημιουργήσω πανικό». Παρά τις προειδοποιήσεις, ο Τραμπ και ο υπουργός Υγείας του Άλεξ Αζάρ απέτυχαν εντελώς να προετοιμαστούν για την άφιξη του COVID-19 στο έδαφος των ΗΠΑ με κρουαζιερόπλοιο και αεροσκάφος.

Δεν είναι ότι ο Τζο Μπάιντεν, ο οποίος διαδέχθηκε τον Τραμπ, ήταν ιδιαίτερα καλύτερος στη διαχείριση της πανδημίας. Όταν ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ διέκοψε τη χρήση του εμβολίου της Johnson & Johnson τον Απρίλιο του 2021, τροφοδότησε το αυξανόμενο αντιεμβολιαστικό συναίσθημα στη χώρα- η σύγχυση μεταξύ του Λευκού Οίκου του Μπάιντεν και του Κέντρου Ελέγχου Ασθενειών σχετικά με τη χρήση μασκών ενίσχυσε το χάος στη χώρα. Η βαθιά πολιτική εχθρότητα μεταξύ των υποστηρικτών του Τραμπ και των φιλελευθέρων και η γενική έλλειψη ενδιαφέροντος για τους εργαζόμενους που ζουν μεροδούλι μεροφάι χωρίς κοινωνικό δίχτυ ασφαλείας επιτάχυναν τις πολιτισμικές διαιρέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Κάρλος Αμοράλες (Μεξικό), Το καταραμένο χωριό (ακόμα), 2017.

Η αγριότητα της κρατικής πολιτικής στις Ηνωμένες Πολιτείες αναπαράχθηκε από τους στενούς συμμάχους τους, τη Βραζιλία και την Ινδία. Στη Βραζιλία, ο πρόεδρος Ζαΐρ Μπολσονάρου υποβάθμισε τη σοβαρότητα του ιού, αρνήθηκε να υποστηρίξει τις απλές κατευθυντήριες γραμμές του ΠΟΥ (εντολές μάσκας, εντοπισμός επαφών και αργότερα εμβολιασμός) και ακολούθησε μια γενοκτονική πολιτική αρνησης κονδύλια για την παροχή καθαρού νερού σε περιοχές της χώρας -ιδίως στον Αμαζόνιο- που είναι απαραίτητα για την πρόληψη της εξάπλωσης της νόσου. Ο όρος «γενοκτονία» δεν χρησιμοποιείται χαλαρά. Τέθηκε επί τάπητος δύο φορές από τον δικαστή του Ανώτατου Δικαστηρίου της Βραζιλίας Γκίλμαρ Μέντες, μία φορά τον Μάιο του 2020 και στη συνέχεια ξανά τον Ιούλιο του 2020- στην πρώτη περίπτωση, ο δικαστής Μέντες κατηγόρησε τον Μπολσονάρου ότι εφάρμοσε «μια γενοκτονική πολιτική στη διαχείριση της υγειονομικής περίθαλψης».

Στην Ινδία, ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι παρέβλεψε τις συμβουλές του ΠΟΥ, έσπευσε σε ένα κακοσχεδιασμένο λοκντάουν και στη συνέχεια απέτυχε να συνδράμει σωστά το ιατρικό προσωπικό-ιδίως τους εργαζόμενους στη δημόσια υγεία (ASHA)- με την παροχή βασικών ιατρικών προμηθειών (συμπεριλαμβανομένου του οξυγόνου). Αντ’ αυτού, ενθάρρυνε το χτύπημα των κατσαρολών δημοσίως και προσευχήθηκαν καθώς αυτό θα προκαλούσε σύγχυση στον ιό, καλλιεργώντας μια αντιεπιστημονική στάση απέναντι στη σοβαρότητα της νόσου. Όλο αυτό το διάστημα, η κυβέρνηση του Μόντι συνέχισε να έχει μαζικές συγκεντρώσεις κατά τη διάρκεια των προεκλογικών εκστρατειών και επέτρεψε τη διεξαγωγή θρησκευτικών μεγαλο-φεστιβάλ, τα οποία έγιναν εκδηλώσεις υπερ-διαδόσεων.

Μελέτες για ηγέτες όπως ο Μπολσονάρου και ο Μόντι δείχνουν ότι όχι μόνο απέτυχαν να διαχειριστούν την κρίση με επιστημονικό τρόπο, αλλά ότι «υποδαύλισαν τις πολιτισμικές διαιρέσεις και χρησιμοποίησαν την κρίση ως ευκαιρία για να επεκτείνουν τις εξουσίες τους ή/και να υιοθετήσουν μια μισαλλόδοξη προσέγγιση απέναντι στους αντιπάλους της κυβέρνησης».

Ταρσίλα ντο Αμαράλ (Βραζιλία), Καρναβάλι στην Μαντουρεϊρα, 1924.

Χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ινδία – και σε μικρότερο βαθμό η Βραζιλία – επλήγησαν σκληρά επειδή οι υποδομές δημόσιας υγείας είχαν αποδυναμωθεί και τα ιδιωτικά συστήματα υγείας τους δεν ήταν απλώς ικανά να διαχειριστούν μια κρίση τέτοιου μεγέθους. Κατά την πρόσφατη εξάπλωση της παραλλαγής Όμικρον στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Κέντρο Ελέγχου Ασθενειών προσπάθησε να ενθαρρύνει τους εμβολιασμούς λέγοντας ότι, ενώ το εμβόλιο ήταν δωρεάν, «η παραμονή στο νοσοκομείο μπορεί να είναι ακριβή». Η Μπόννι Καστίγιο, επικεφαλής του National Nurses United απάντησε: «Φανταστείτε μια δυστοπία στην οποία η στρατηγική της δημόσιας υγείας είναι να απειλεί τους ανθρώπους με το ίδιο το σύστημα υγείας. Ω, περιμένετε, δεν χρειάζεται να φανταστούμε…».

Το 2009, η τότε γενική διευθύντρια του ΠΟΥ Δρ Μάργκαρετ Τσαν δήλωσε: «Τα τέλη χρήσης για την υγειονομική περίθαλψη προτάθηκαν ως ένας τρόπος ανάκτησης του κόστους και αποθάρρυνσης της υπερβολικής χρήσης των υπηρεσιών υγείας και της υπερκατανάλωσης περίθαλψης. Αυτό δεν συνέβη. Αντιθέτως, τα τέλη χρήσης τιμωρούσαν τους φτωχούς». Τα τέλη χρήσης ή οι συμμετοχές και η πληρωμή για ιδιωτική υγειονομική περίθαλψη εκεί όπου δεν υπάρχει δημόσια υγειονομική περίθαλψη εξακολουθούν να αποτελούν τρόπους «τιμωρίας» των φτωχών. Η Ινδία -η χώρα με τον τρίτο υψηλότερο αριθμό θανάτων από το COVID-19- έχει σήμερα τα υψηλότερα από την τσέπη ιατρικά έξοδα στον κόσμο.

Τα αιχμηρά λόγια τηε επικεφαλής του συνδικάτου των νοσηλευτών στις Ηνωμένες Πολιτείες απηχούνται από γιατρούς και νοσηλευτές σε όλο τον κόσμο. Πέρυσι, η Χουλιάνα Ροδρίγες, νοσηλεύτρια στο νοσοκομείο Άγιος Βικέντιος στο Ζουντιάι της Βραζιλίας, μου είπε ότι «εργάζονται με φόβο», διηγούμενη ότι οι συνθήκες είναι τρομακτικές, ο εξοπλισμός ελάχιστος και οι ώρες πολλές. Οι επαγγελματίες υγείας «κάνουν τη δουλειά τους με αγάπη, αφοσίωση, φροντίδα των ανθρώπων», μου είπε. Παρά τις πρώτες συζητήσεις για τους «απαραίτητους εργαζόμενους», οι εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας έχουν δει ελάχιστες αλλαγές στις συνθήκες εργασίας τους, γι’ αυτό και έχουμε δει ένα κύμα απεργιών σε όλο τον κόσμο – όπως η πρόσφατη μαχητική απεργία των γιατρών στο Δελχί της Ινδίας.

Valery Shchekoldin (ΕΣΣΔ), Γυμναστική στο χώρο εργασίας, 1981.

Ο κακός χειρισμός της καταστροφής του COVID σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βραζιλία και η Ινδία αποτελεί μείζονα παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των συνθηκών τις οποίες έχουν υπογράψει όλες αυτές οι χώρες. Κάθε μία από αυτές τις χώρες είναι μέλος του ΠΟΥ, του οποίου το καταστατικό, που γράφτηκε το 1946, προβλέπει «το υψηλότερο δυνατό επίπεδο υγείας [ως] ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματα κάθε ανθρώπου». Δύο χρόνια αργότερα, η Διεθνής Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (1948), στο άρθρο 25, διαβεβαίωνε ότι «καθένας έχει το δικαίωμα σε ένα βιοτικό επίπεδο επαρκές για την υγεία και την ευημερία του ίδιου και της οικογένειάς του, που περιλαμβάνει τροφή, ένδυση, στέγαση, ιατρική περίθαλψη και τις αναγκαίες κοινωνικές υπηρεσίες, καθώς και το δικαίωμα στην ασφάλεια σε περίπτωση ανεργίας, ασθένειας, αναπηρίας, χηρείας, γήρατος ή άλλης έλλειψης μέσων διαβίωσης σε περιστάσεις που δεν μπορεί να ελέγξει». Η γλώσσα είναι ξεπερασμένη – «ο ίδιος», «η οικογένειά του», «δικό του» – αλλά το νόημα είναι σαφές. Ακόμη και αν η διακήρυξη είναι μια μη δεσμευτική συνθήκη, θέτει ένα σημαντικό πρότυπο που παραβιάζεται τακτικά από τις μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις.

Το 1978, στην Άλμα-Άτα (ΕΣΣΔ), κάθε μία από αυτές τις χώρες δεσμεύτηκε να ενισχύσει τις δημόσιες υποδομές υγείας, κάτι που όχι μόνο δεν έπραξε, αλλά το οποίο υπονόμευσε συστηματικά με την εκτεταμένη ιδιωτικοποίηση της υγειονομικής περίθαλψης. Η αφαίμαξη των δημόσιων συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης είναι ένας λόγος για τον οποίο αυτά τα καπιταλιστικά κράτη δεν μπόρεσαν να διαχειριστούν την κρίση της δημόσιας υγείας – σε πλήρη αντίθεση με τα κράτη της Κούβας, της Κεράλα και της Βενεζουέλας, τα οποία ήταν πολύ πιο επιτυχημένα στο να σπάσουν την αλυσίδα της μόλυνσης με ένα κλάσμα των πόρων.

Τέλος, το 2000, στην Επιτροπή Οικονομικών, Κοινωνικών και Πολιτιστικών Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, τα κράτη μέλη των Ηνωμένων Εθνών ενέκριναν ένα έγγραφο που επιβεβαίωνε ότι «η υγεία είναι ένα θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα απαραίτητο για την άσκηση των άλλων ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κάθε άνθρωπος δικαιούται να απολαμβάνει το υψηλότερο εφικτό επίπεδο υγείας που συμβάλλει σε μια αξιοπρεπή ζωή».

Σε πολλές από τις μεγαλύτερες χώρες του κόσμου έχει αναδυθεί μια τοξική κουλτούρα, όπου υπάρχει συνήθης αδιαφορία για την ευημερία των απλών ανθρώπων, μια αδιαφορία που παραβιάζει τις διεθνείς συνθήκες. Λέξεις όπως «δημοκρατία» και «ανθρώπινα δικαιώματα» πρέπει να επανεξεταστούν από τη ρίζα τους- έχουν υποτιμηθεί από τη στενή χρήση τους.

Οι συνάδελφοί μας στο New Frame ξεκίνησαν τη νέα χρονιά με ένα δυνατό κύριο άρθρο που καλεί σε αντίσταση σε αυτές τις κακόβουλες κυβερνήσεις και στην ανάγκη για ένα νέο σχέδιο που θα επαναφέρει την ελπίδα. Σχετικά με το δεύτερο σημείο, γράφουν: «Το δεύτερο θέμα είναι ότι η κυβέρνηση δεν θα πρέπει να είναι σε θέση να το κάνει αυτό: ‘Δεν υπάρχει τίποτα ουτοπικό σε αυτό το θέμα. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα ταχείας κοινωνικής προόδου υπό προοδευτικές κυβερνήσεις, όλα με τα όρια και τις αντιφάσεις τους, σίγουρα. Αλλά αυτό απαιτεί πάντοτε λαϊκή οργάνωση και κινητοποίηση για να οικοδομηθεί ένα πολιτικό εργαλείο αλλαγής, να ανανεωθεί και να πειθαρχήσει από τα κάτω και να υπερασπιστεί από τις εγχώριες ελίτ και τον ιμπεριαλισμό, κυρίως τον ρεβανσισμό της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, κρυφό και φανερό».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s