Τα διπλά πρότυπα στα πακέτα πανδημίας του ΔΝΤ, του Prabhat Patnaik

Πηγή: People’s Dispatch

Η κρίση COVID-19 έχει λάβει πολύ διαφορετική απάντηση από τις προηγμένες χώρες σε σύγκριση με τις χώρες του Τρίτου Κόσμου. Οι πρώτες έχουν αποδεσμεύσει σημαντικά δημοσιονομικά πακέτα για διάσωση και ανάκαμψη, ενώ οι δεύτερες έχουν παγιδευτεί σε δημοσιονομική λιτότητα.

Μεταξύ των χωρών του Τρίτου Κόσμου, το φορολογικό πακέτο της Ινδίας ήταν ίσως το πιο τσιγκούνικο, καθώς δεν υπερβαίνει το 1% του ΑΕΠ. Αλλά ακόμη και άλλες χώρες του Τρίτου Κόσμου δεν τα πήγαν πολύ καλύτερα.

Αντιθέτως, οι ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ είχαν αποδεσμεύσει πακέτο διάσωσης ύψους 2 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο αντιστοιχεί στο 10% του ΑΕΠ τους. Και ο Τζο Μπάιντεν ανακοίνωσε ένα ακόμα πακέτο 1,9 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, από τα οποία τουλάχιστον 1 τρισεκατομμύριο δολάρια είναι σε άμεση πιστωτική μεταφορά σε ανθρώπους. Συνολικά, αυτά τα δύο ποσοστά ανέρχονται στο 20% περίπου του ΑΕΠ των ΗΠΑ (αν και κατανέμονται σε περισσότερο από ένα έτος). Η Ευρωπαϊκή Ένωση, επίσης, έχει αποδεσμεύσει σημαντικά δημοσιονομικά πακέτα για τη διάσωση και την ανάκαμψη από την πανδημία.

Αυτό που είναι αξιοσημείωτο είναι ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) έχει υποστηρίξει και ενθαρρύνει ενεργά τέτοιου είδους πακέτα, κατά παρέκκλιση από τη συνήθη επιμονή του για δημοσιονομική λιτότητα. Και για τις χώρες του Τρίτου Κόσμου, εκφράστηκε υπέρ της αύξησης των δημοσίων δαπανών στο πλαίσιο της πανδημίας. Αλλά, σύμφωνα με μια ανάλυση της Oxfam, ενώ χορηγεί δάνεια σε χώρες του Τρίτου Κόσμου κατά τη διάρκεια της πανδημίας, το ΔΝΤ επέβαλε για μία ακόμη φορά δημοσιονομική λιτότητα σε αυτές τις χώρες!

Η ανάλυση του Oxfam έδειξε ότι από τα 91 δάνεια του ΔΝΤ που διαπραγματεύτηκαν με 81 χώρες μετά τον Μάρτιο του 2020, τα 76 ενθάρρυναν ή απαιτούσαν μέτρα λιτότητας. Τα μέτρα αυτά περιελάμβαναν περικοπές στις δημόσιες δαπάνες που θα συνεπάγονταν μειωμένα επίπεδα δαπανών για τη δημόσια υγειονομική περίθαλψη και συνταξιοδοτικές πληρωμές, περιελάμβαναν πάγωμα μισθών ή περικοπές μισθών που θα μείωναν τα εισοδήματα των γιατρών, των νοσοκόμων και άλλων εργαζομένων σε δημόσιες εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης, και περικοπές στα επιδόματα ανεργίας και πληρωμές ασθένειας.

Το Oxfam παρέχει ορισμένα συγκεκριμένα παραδείγματα. Στην περίπτωση του Ισημερινού, το ΔΝΤ πρόσφατα συμφώνησε σε ένα δάνειο 6,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά το δόλωμα ήταν η «συμβουλή» του προς τον Ισημερινό για τη μείωση των δαπανών υγειονομικής περίθαλψης, τη μείωση των επιδοτήσεων καυσίμων από τις οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό οι φτωχοί, και να σταματήσουν τις πληρωμές σε ανθρώπους που δεν μπορούν να βρουν εργασία.

Εννέα χώρες, μεταξύ των οποίων η Αγκόλα και η Νιγηρία, έχουν κληθεί να αυξήσουν ή να εισαγάγουν φόρους προστιθέμενης αξίας, οι οποίοι πλήττουν σε μεγάλο βαθμό τους φτωχούς, καθώς αφορούν τρόφιμα, είδη ένδυσης και προμήθειες νοικοκυριών.

Σε 14 χώρες, στις οποίες περιλαμβάνονται τα Μπαρμπάντος, το Ελ Σαλβαδόρ, το Λεσότο και η Τυνησία, είναι πιθανό να υπάρξουν περικοπές ή πάγωμα στους μισθούς και τις θέσεις εργασίας του δημόσιου τομέα. Τέτοιες περικοπές θα σήμαιναν λιγότερους δημόσιους γιατρούς, νοσοκόμους και εργαζόμενους στον τομέα της υγείας, και αυτό μαλιστα σε χώρες που έχουν ήδη εξαιρετικά μικρό αριθμό τέτοιου προσωπικού κατά κεφαλή.

Αυτή η εμμονή στη λιτότητα από την πλευρά του ΔΝΤ δείχνει δύο πράγματα: πρώτον, ότι σαφώς κάνει διακρίσεις μεταξύ των χωρών, έναντι των φτωχών σε αντίθεση με τους πλούσιους. Μπορεί να είναι πρόθυμο να αποφύγει τα μέτρα λιτότητας για τις πλούσιες χώρες, αλλά ποτέ για τις υπανάπτυκτες.

Δεύτερον, ανεξάρτητα από το τι πρεσβεύει, ανεξάρτητα από το πόσο «λογικό» μπορεί να ακούγεται περιστασιακά, το ΔΝΤ πάντοτε προωθεί την ίδια ημερήσια διάταξη, λιτότητας και ιδιωτικοποίησης, έναντι των χωρών του Τρίτου Κόσμου. Οι περιστασιακές «λογικές» διακηρύξεις του, οι οποίες έρχονται σε αντίθεση με τη λογική των «προϋποθέσεων» του, ενθαρρύνουν \προοδευτικούς οικονομολόγους να σκεφτούν ότι το ΔΝΤ μπορεί να αλλάξει και να γίνει πιο ανθρώπινο. Αλλά αυτές οι διακηρύξεις, συχνά υπό τη μορφή ερευνητικών εγγράφων από το προσωπικό του που δημοσιεύεται στο περιοδικό του, είναι απλά μια πρόσοψη πίσω από την οποία συνεχίζει να κάνει αυτό που έκανε πάντα.

Ένα άλλο παράδειγμα αυτής της διπροσωπίας είναι όταν παρουσίασε μια εκτίμηση της ανάγκης επιβολής ελέγχων κεφαλαίου στις χώρες του Τρίτου Κόσμου, πράγμα που έκανε πολλούς προοδευτικούς οικονομολόγους να αισθάνονται ότι το ΔΝΤ τελικά άλλαζε. Αλλά στην πραγματική του συμπεριφορά, δεν υπήρχε ούτε ίχνος αλλαγής. Η επιμονή της να διατηρήσει τις οικονομίες του κόσμου ανοιχτές σε ελεύθερες ροές κεφαλαίων, συμπεριλαμβανομένων των χρηματιστικών, δεν άλλαξε ποτέ.

Δεν μπορεί να μην συμπεράνει κανείς ότι οι απόψεις που αντιτίθενται στις «προϋποθέσεις» του ίδιου του ΔΝΤ, είναι απλά ένα τέχνασμα δημοσίων σχέσεων από την πλευρά του για να αποκτήσει μεγαλύτερη αξιοπιστία μεταξύ προοδευτικών οικονομολόγων.

Εδώ προκύπτει αναπόφευκτα μια ανησυχία. Οι αποκλίνουσες θέσεις που υιοθετήθηκαν από το ΔΝΤ έναντι προηγμένων και υπανάπτυκτων χωρών στο πλαίσιο της πανδημίας, μπορούν κάλλιστα να μεταφερθούν πέρα από την πανδημία, για να αποτελέσουν τη βάση για ένα νέο διεθνές καθεστώς που θα διευκόλυνε τη μητρόπολη να ανακάμψει από την οικονομική κρίση που εξαπολύθηκε από τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό.

Το καθεστώς αυτό θα συνεπαγόταν δημοσιονομικά κίνητρα που θα αναλάμβαναν οι κυβερνήσεις των προηγμένων χωρών για την ανάκαμψη των αντίστοιχων οικονομιών τους από την κρίση. Αλλά για τις χώρες του Τρίτου Κόσμου θα υπάρχει συνεχής λιτότητα, έτσι ώστε να συνεχίσουν να πλήττονται από μαζική ανεργία και συμπίεση του εισοδήματος, η οποία έχει επίσης το «πλεονέκτημα» ότι εξασφαλίζει ότι η ανάκαμψη στις προηγμένες χώρες δεν περιορίζεται από την εμφάνιση του πληθωρισμού.

Αυτή η στρατηγική, με άλλα λόγια, θα συνεπαγόταν τον διαχωρισμό των προηγμένων χωρών από τις οικονομίες του Τρίτου Κόσμου. Αυτό θα γινόταν μέσω της προστασίας, όπως αυτό που είχε εισαγάγει ο Τραμπ στις ΗΠΑ, αλλά τώρα γενικεύτηκε στον προηγμένο καπιταλιστικό κόσμο στο σύνολό του, μαζί με ένα δημοσιονομικό ερέθισμα του οποίου οι επιπτώσεις περιορίζονται στις εγχώριες οικονομίες των προηγμένων χωρών. Τα εισοδήματα στις προηγμένες χώρες, με άλλα λόγια, θα αυξηθούν, ενώ τα εισοδήματα στις χώρες του Τρίτου Κόσμου θα παραμείνουν συμπιεσμένα μέσω της δημοσιονομικής λιτότητας και της έλλειψης πρόσβασης στις μητροπολιτικές αγορές.

Δεδομένου ότι οι τιμές μιας ολόκληρης σειράς πρωτογενών προϊόντων που παράγονται στον Τρίτο Κόσμο συνδέονται με τα εισοδήματα των ανθρώπων εκεί, γεγονός που καθορίζει την τοπική ζήτηση για τέτοια προϊόντα, η συμπίεση των εισοδημάτων στον Τρίτο Κόσμο θα διασφαλίσει επίσης μια συμπίεση της ζήτησης, η οποία θα απελευθερώσει αυτά τα αγαθά για τις ανάγκες της μητρόπολης σε μη αυξανόμενες τιμές.

Υπό τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, υπήρξε μια διάδοση δραστηριοτήτων από τη μητρόπολη στον Τρίτο Κόσμο, ειδικά στις ασιατικές χώρες, αλλά όχι μόνο σε αυτές, οι οποίες είχαν «χωριστεί» από την παγκόσμια οικονομία. Η στρατηγική που μπορεί να εφαρμοστεί τώρα, της οποίας το είδος της πολιτικής που ακολουθεί το ΔΝΤ είναι ίσως πρωτοπόρο, θα σημάνει «ανακατανομή» της παγκόσμιας οικονομίας, με εταιρικές-χρηματοοικονομικές ολιγαρχίες προηγμένων χωρών από τη μία πλευρά να κανουν κάποιο «έλεγχο των ζημιών» προωθώντας μια ανάκαμψη στη μητρόπολη που μειώνει την ανεργία που μειώνει την ανεργία και την αγωνία μεταξύ των εργαζομένων της μητρόπολης, και από την άλλη πλευρά οι εργαζόμενοι στον Τρίτο κόσμο, με συνεχιζόμενη στασιμότητα και ύφεση στις τριτοκοσμικές οικονομίες. Η μεγάλη αστική τάξη στις τελευταίες οικονομίες θα βρει αρκετό χώρο σε μια τέτοια συμφωνία για τον πλουτισμό της, επενδύοντας ακόμα και στις μητροπολιτικές οικονομίες.

Αυτό θα σήμαινε την επαναφορά του αποικιακού σεναρίου. Κάτω από τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό, όπως υπήρχε μέχρι τώρα, αν και οι εργαζόμενοι στον Τρίτο Κόσμο είχαν βιώσει αυξημένη διατροφική φτώχεια, υπήρχε τουλάχιστον μετεγκατάσταση των δραστηριοτήτων από τη μητρόπολη στον Τρίτο Κόσμο. Η εποχή μιας τέτοιας μετεγκατάστασης μπορεί κάλλιστα να τελειώσει. Και η εχθρότητα των ΗΠΑ προς την Κίνα θα μπορούσε κάλλιστα να παράσχει κάλυψη για την υιοθέτηση πολιτικών τόσο στις ΗΠΑ όσο και αλλού στην μητρόπολη για την αποθάρρυνση αυτής της μετεγκατάστασης.

Οι προοδευτικοί οικονομολόγοι στη Δύση θα εκθέσουν αναμφίβολα αυτές τις κατάφωρες διακρίσεις και θα υψώσουν τις φωνές τους εναντίον τους, αλλά αν επιμείνουν, τότε οι χώρες του Τρίτου Κόσμου θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν μια τόσο κατάφωρα μεροληπτική παγκόσμια τάξη και να βρουν εναλλακτικά κίνητρα για την ανάπτυξή τους.

Η παγκόσμια τάξη, φυσικά, πάντα έκανε διακρίσεις εις βάρος των εργαζομένων του Τρίτου Κόσμου, αλλά αυτό επισκιάστηκε από την εμπειρία της υψηλής ανάπτυξης του ΑΕΠ, την οποία κατέστησε δυνατή η μετεγκατάσταση των δραστηριοτήτων της μητρόπολης. Αν όμως μια τέτοια μετεγκατάσταση εμποδιστεί από κατάφωρες διακρίσεις, τότε αναπόφευκτα θα υπάρξει αύξηση της αντίστασης από τον Τρίτο Κόσμο.

Το όνειρο της αρμονίας μεταξύ των εθνών, ώστε τα πλούσια έθνη να βοηθήσουν τα φτωχά έθνη να ανακάμψουν και να ευημερήσουν, το οποίο σκέφτονται πολλοί προοδευτικοί οικονομολόγοι, είναι ευγενές. Αλλά, αλίμονο, είναι αδύνατο να πραγματοποιηθεί μέσα στην καπιταλιστική τάξη. Τα δύο μέτρα και σταθμά του ΔΝΤ στο πλαίσιο της πανδημίας, η οποία μπορεί κάλλιστα να συνεχιστεί πέρα από την πανδημία, που χρησιμεύει ως ορόσημο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s